• banner

Historia

Utworzenie parafii i przynależność kościelna oraz patronat

Parafia w Okoninie została erygowana przed 1325 r. W tym właśnie roku komtur ziemi chełmińskiej Otto von Luttenberg rozszerzył przywilej dla miejscowości. W przywileju zostały wymienione 4 łany wolne od czynszu z przeznaczeniem dla plebana. Potwierdzeniem jej erygowania właśnie na początku XIV w. jest czas budowy kościoła, który przypada na około 1320 r. Pierwszy raz parafia została wymieniona w suplice do papieża Innocentego IV z dnia 4 II 1360 r. Ks. R. Frydrychowicz twierdzi, ze parafię właśnie ok. 1325 r. założyli Krzyżacy dla samego Okonina, po wyłączeniu go z bardzo dawnej, bo grodowej parafii w Pokrzywnie. Kościół w Pokrzywnie prawdopodobnie podupadł na samym początku XV wieku a parafia została włączona do Okonina.

Dawność parafii Okonin podkreśla także ks. S. Kujot. Wykazuje on bowiem, że budowa kościoła została rozpoczęta po drugim osadzeniu wsi, czyli roku 1325. Z tego właśnie czasu pochodzi zakrystia oraz te części muru w nawie, które podczas wojny szwedzkiej nie uległy zniszczeniu.

Ks. Stanisław Kujot uważa, że aby wykazać dawność parafii okonińskiej wystarczy wskazać na to, że Pokrzywno w rzekomym przywileju łowickim jest wymienione, a od 1237 roku w tej właśnie parafii znajdowała się siedziba komandora. Jednocześnie ks. Kujot uważa, że są powody, aby uznać ją za przedkrzyżacką. Należały, bowiem do niej oprócz Pokrzywna z folwarkiem krzyżackim, a po 1309 r. wsią czynszową Węgrowem, także wsie wydane przez Krzyżaków włościanom. Były to miejscowości: Skarzewo, Okonin, Nicwałd. Okonin był wydany pierwszy raz między 1273 a 1276 rokiem. W tym czasie do parafii Okonin należały Małe Lniska, Nicwałd, który powstał na świeżych karcz w niedużej odległości od Pokrzywa. Jest oczywistą sprawą, że Krzyżacy tak stosunkowo dużej parafii nie założyli. Według dokumentu osadczego wieś osadził mistrz pruski Konrad von Thierberg młodszy, który urzędował w latach 1274-75, a następnie w latach 1277-87. Wówczas wieś Okonin miała 35 włók.

Badania ks. Kujota nad historią parafii w Okoninie stanowią jeszcze jedną możliwość powstania tej parafii. „Przed 1320 rokiem nie było w Okoninie kościoła. Kiedy zaś gospodarze nakład ponieśli i swoją parafie za pozwoleniem Krzyżaków sobie założyli, to nie wchodziła do niej żadna inna wieś. Wobec tej jasnej prawdy trzeba się nam spytać, naprzód, do której parafii Okonin przed założeniem własnej należał; po wtóre skąd wzięły się w parafii okonińskiej owe wsi i majątki, które w 1647 roku w niej zastajemy”. Zdaniem ks. Kujota żadna z istniejących w sąsiedztwie parafii po 1321 r. nic nie straciły z posiadanego terytorium. Przeniesienie bowiem sześciu i to znacznych osad, między którymi był gród komandorski, do nowopowstałej parafii nie miałoby widocznego celu. Mogło, więc stać się coś innego. Być może Krzyżacy w Pokrzywnie zastali parafię (kościół istniejący w Pokrzywnie uważany jest za bardzo dawny, powstały w czasie wznoszenia grodu, który zbudowany był wraz z kościołem przez jednego z polskich pierwszych chrześcijańskich książąt albo królów prawdopodobnie przez Bolesława Chrobrego). Ks. Kujot snuje domysły na temat parafii Pokrzywno powołując się na dokument z księgi formularzy w kancelarii biskupa chełmińskiego Arnolda. Oficjał chełmiński Mikołaj Ramperdi pisze do plebana w E., aby pewnych parafian, których oskarżono na synodzie parafialnym, wezwał na rozmowę do grodu E. Rodzi się pytanie, do jakiego grodu E mieli się oni stawić? W spisie wsi kościelnych i miast parafialnych diecezji chełmińskiej brak nazwy zaczynającej się od E. Ale jest gród krzyżacki Engelsburg czyli Pokrzywno. Według ks. Kujota to tam mieli się stawić parafianie, gdyż tam była parafia owego plebana.

„Zdecydowana większość parafii w diecezji chełmińskiej znajdowała się pod patronatem krzyżackim. Na całym obszarze mogło znajdować się 150 parafii, z czego niewiele, ponad 20 znajdowało się w dominium biskupim, a pozostałe w części krzyżackiej”. Krzyżakom pozwalano budować kościoły na terenach chrystianizowanych ( z tego wynika, że nie na ziemi chełmińskiej). Zakon krzyżacki posiadał od samego początku patronat kościoła w Okoninie. Zakon krzyżacki już w przywileju chełmińskim z roku 1233 zastrzegał sobie patronat wszystkich kościołów wzniesionych w przyszłości a obejmujący obszar powyżej 80 włók. Krzyżacy w pełni wykorzystywali swe uprawnienia. Co prawda nie posuwali się aż do tego, aby wcielać dobra parafialne do swoich własnych, jednak czerpali z nich możliwie jak największe korzyści w postaci dziesięciny oraz przedstawiali własnego kandydata na plebana.  W czasach panowania polskiego (1454-1772) prawo patronatu należało do króla Polski. Patronat królewski potwierdzają dokumenty wizytacyjne.

Reading Bible

Catholic priest granting the Communion